Panik atak nədir və necə keçir?

Atak çox vaxt heç bir səbəb olmadan başlayır və təxminən 10 dəqiqə ərzində pik həddə çatır. Ən çox rast gəlinən əlamətlər:

• Ürəyin sürətlə və ya güclü döyünməsi
• Nəfəs darlığı, boğulma hissi
• Sinədə sıxılma və ya ağrı
• Başgicəllənmə, huşunu itirəcəyini hiss etmək
• Tərləmə, titrəmə, əllərdə keyimə
• Özünü və ya ətrafı qeyri-real hiss etmək
• Ölmək, dəli olmaq və ya nəzarəti itirmək qorxusu

Bədənimizdə təhlükə zamanı işə düşən “həyəcan sistemi” var. O, ürəyi sürətləndirir, nəfəsi tezləşdirir və əzələləri hazır vəziyyətə gətirir — qaçmaq və ya mübarizə aparmaq üçün. Panik atakda bu sistem real təhlükə olmadan işə düşür.

Sonra dairə başlayır: bədən hissini görürük (“ürəyim niyə belə döyünür?”), onu təhlükəli kimi yozuruq (“infarkt keçirirəm!”), qorxu artır və bədən hissləri daha da güclənir. Stress, yuxusuzluq, kofein və ağır həyat dövrləri atak ehtimalını artırır.

• Özünüzə deyin: “Bu panikadır. Xoşagəlməzdir, amma təhlükəli deyil. Keçəcək.”
• Hissləri dəf etməyə çalışmayın — onlara dalğa kimi baxın: qalxır, pik həddə çatır və enir.
• Nəfəsi yavaşladın: 4 saniyə burundan alın, 6 saniyə ağızdan verin.
• Olduğunuz yerdə qalın. Qaçsanız, beyin “təhlükədən xilas oldum” dərsini öyrənir və növbəti dəfə qorxu daha güclü olur.
• Ətrafdakı 5 əşyanı adlandırın — diqqət yenidən “burada və indi”yə qayıdır.

Bir neçə atakdan sonra çox adam “yenə olacaq” qorxusu ilə yaşamağa başlayır: metroya, mağazaya, tək qalmağa getmir, həmişə su və ya dərman gəzdirir. Bu “təhlükəsizlik davranışları” qısa müddətdə rahatlıq versə də, qorxunu saxlayır. Atakların təkrarlanması və bu qorxu bir aydan çox davam edirsə, bu panik pozuntu adlanır.

Koqnitiv davranış terapiyası (KDT) panik pozuntu üçün ən yaxşı öyrənilmiş müalicədir. Siz bədən hisslərinin necə işlədiyini öyrənirsiniz, qorxulu fikirləri yoxlayırsınız və addım-addım qaçdığınız yerlərə və hisslərə qayıdırsınız. Çox adam bir neçə həftə ərzində atakların azaldığını görür.

Sinə ağrısı ilk dəfədirsə, qolunuza və ya çənənizə yayılırsa və ya ürək xəstəliyi riskiniz varsa, dərhal 103 və ya 112-yə zəng edin — ürək problemlərini istisna etmək vacibdir. Ataklar gündəlik həyatınızı məhdudlaşdırırsa, psixoloq və ya həkimlə danışın.